Onderzoek · Deskresearch · November 2026

De Nederlandse AI-koper 2026: wat beslissers echt willen.

De Nederlandse koper van AI in organisaties van 10 tot 250 medewerkers heeft bijna altijd al iets met ChatGPT gedaan, maar heeft zelden een werkend systeem in zijn processen. Volgens het CBS gebruikte in 2025 27% van de bedrijven met 10 tot 50 werkzame personen en 45% van de bedrijven met 50 tot 250 minstens één AI-technologie. In enquêtes zegt 70 tot 78% van het mkb AI 'in enige vorm' te gebruiken, terwijl ongeveer 6% het echt in systemen heeft geïntegreerd. De grootste rem is gebrek aan ervaring (73%), de sterkste aanleiding is personeelstekort.

Hieronder staan de cijfers per onderwerp: gebruik, belemmeringen, aanleidingen, prioriteiten, oriëntatie, beleid en subsidies. Elke bevinding heeft een bron. Onze eigen interpretatie staat apart, onder 'Wat wij eruit afleiden'.

5,0 uit 22 Google-reviews Peildatum 12 november 2026 40+ openbare bronnen Organisaties van 10 tot 250 medewerkers

Door Saif Waleed Ibrahim, oprichter NEXTRIQ · 6× Anthropic-gecertificeerd · Bijgewerkt 21 november 2026

In het kort

  • Volgens het CBS gebruikt 27% van de bedrijven met 10 tot 50 werkzame personen en 45% van de bedrijven met 50 tot 250 een AI-technologie (2025). Twee jaar eerder was dat 11% en 20%.
  • Gemeten als "AI in enige vorm" zegt 70 tot 78% van het mkb AI te gebruiken, maar slechts ongeveer 6% werkt met agents, eigen modellen of diepe koppelingen in de eigen systemen.
  • De grootste rem is gebrek aan ervaring (73%), gevolgd door privacy (49%) en onduidelijke juridische gevolgen (42%). Kosten zijn als drempel gedaald.
  • De sterkste aanleiding is personeelstekort: 64% heeft er last van, en automatisering is in 2026 voor het eerst de belangrijkste maatregel ertegen (29,7%).
  • "Automatisering heeft prioriteit" scoort 57%, "investeren in AI heeft prioriteit" 41%. In de bouw is dat verschil 52% tegen 27%.
  • Minder dan 20% van de eigenaren en directeuren meet het rendement van AI, en slechts 9% van het mkb heeft een AI-beleid.

Gebruik

Hoeveel organisaties van 10 tot 250 mensen gebruiken AI?

Het CBS meet elk jaar welke van zeven concrete AI-technologieën een bedrijf inzet. Dat is de strengste maat. Volgens die meting is het gebruik in twee jaar meer dan verdubbeld, en groeit het middenbedrijf het hardst. Van alle bedrijven die AI gebruiken is overigens 65% klein (10 tot 50 mensen); dat zegt iets over de samenstelling van de groep gebruikers, niet over het percentage.

Het mkb van 10 tot 249 werkzame personen samen kwam in 2025 op 29,8%, het grootbedrijf (250+) op 66,2% en microbedrijven (2 tot 9) op 13,8%. Op basis van alle bedrijven met 10 of meer werkzame personen steeg het gebruik van 14% (2023) via 23% (2024) naar 33% (2025). Nog eens 10% overwoog AI in 2025 maar gebruikte het niet.

AI-gebruik per grootteklasse volgens het CBS
Grootteklasse (werkzame personen)202320242025
2 tot 10––14%
10 tot 5011%19%27%
50 tot 25020%–45%
250 en meer––66%
Alle bedrijven met 10+14%23%33%

Bron: CBS (dec. 2025, cijfers 2025 voorlopig) en CBS Digitalisering en kenniseconomie 2025. Een streepje betekent dat het cijfer voor die combinatie niet in de gebruikte publicaties staat.

Twee definities, twee soorten cijfers

Commerciële enquêtes vragen of een bedrijf AI "in enige vorm" gebruikt. Dan telt ook een medewerker mee die met ChatGPT een offertetekst opstelt. De Exact MKB Barometer (Q1 2026, n = 1.719, 2 tot 250 werknemers) ziet het gebruik zo stijgen van 6% (2024) via 33% (2025) naar 70% (2026). ABN AMRO Cybertrends 2026 komt op 78%.

Die cijfers spreken het CBS niet tegen: ze meten iets anders. Wie een cijfer noemt, moet erbij zeggen welke definitie het is.

De diepte van het gebruik

75% van het mkb gebruikt AI-tools voor marketing, maar 6% werkt met agents, eigen modellen of diepe integraties in de eigen systemen. 22% betaalt niets voor AI-tools en 36% minder dan € 100 per maand (Fingerspitz, via Emerce, okt. 2026).

Interviews op directieniveau bij bedrijven van 10 tot 80 werknemers geven hetzelfde beeld: bijna een kwart gebruikt AI, ongeveer 6% heeft het in de dagelijkse bedrijfsvoering geïntegreerd (Van Spaendonck, maart 2026).

Per sector

AI-gebruik per sector volgens het CBS en de Exact MKB Barometer
SectorCBS 2025 (bedrijven 10+)Exact 2026 ('in enige vorm', 2 tot 250)
Informatie en communicatie70%–
Financiële dienstverlening59%–
Specialistische zakelijke dienstverlening55%82% (zakelijke dienstverlening)
Accountancy–73%
Handel–67%
Productie / industrie–67%
Bouw16 tot 21% (laagste groep)69%
Horeca16 tot 21% (laagste groep)53%
Vervoer en opslag16 tot 21% (laagste groep)–

Het CBS noemt voor horeca, vervoer en opslag en bouw samen een bandbreedte van 16 tot 21%. De bouw laat het grootste gat zien tussen "AI als losse tool" (69%) en "AI als technologie in het bedrijf". Ter vergelijking: in de hele EU gebruikte 20,0% van de bedrijven met 10+ medewerkers AI in 2025 (Eurostat); Nederland stond in 2024 op plek 6.

Toepassingen

Waarvoor gebruiken bedrijven AI nu?

Het gebruik is vooral commercieel en administratief. In de handel gebruikt bijna de helft van de AI-gebruikers het voor marketing of verkoop; in de financiële dienstverlening ruim de helft vooral voor administratie en bestuur. De Exact-enquête laat zien dat het meeste gebruik nog om tekst gaat.

Toepassingsgebieden onder AI-gebruikende bedrijven (CBS 2025)
Toepassing (CBS 2025)Aandeel
Marketing of verkoop35%
Bedrijfsadministratie of management32%
R&D of innovatie25%
Productie- of dienstverleningsprocessen18%
Boekhouding of financieel beheer17%
ICT-beveiliging11%
Logistiek4%
Waarvoor mkb'ers AI gebruiken (Exact 2026)
Gebruik (Exact 2026)Aandeel
Sneller teksten schrijven of afbeeldingen genereren56%
Vergaderverslagen of vertalingen37%
Inzicht in bedrijfsprestaties36%
Coderen (website, webshop, apps)26%

Bij de technologieën groeit tekst het hardst: text mining steeg bij bedrijven met 10+ werkzame personen van 14% naar 22%, natural language generation van 12% naar 16% (CBS, 2024 naar 2025). Wereldwijd zit volgens SAS en IDC bijna 70% van het mkb nog in de "experimentele of opportunistische fase".

Belemmeringen

Wat houdt beslissers tegen?

De grootste rem is niet geld maar ervaring. Bij bedrijven die AI overwogen en het toch niet invoerden, is gebrek aan ervaring in alle grootteklassen en bedrijfstakken de belangrijkste reden. Bij bedrijven met 100 of meer werkzame personen noemt meer dan de helft privacy.

Redenen om geen AI te gebruiken (CBS 2025)
Reden om géén AI te gebruiken (CBS 2025)Aandeel
Gebrek aan ervaring73%
Privacy49%
Onduidelijke juridische gevolgen42%
Niet nuttig15%
Uitdagingen bij automatiseren (Exact 2026)
Uitdaging bij automatiseren (Exact 2026)Aandeel
Gebrek aan tijd, geen mensen beschikbaar39%
Voldoende budget vrijmaken34%
Gebrek aan kennis en vaardigheden in huis26%
Zorgen over IT-veiligheid en privacy25%
Weerstand van medewerkers23%
Gebrek aan beschikbare technologie21%
Moeite met het vinden van de juiste partner8%

Kosten wegen minder zwaar

Bij microbedrijven daalde "kosten te hoog" van 30,9% (2023) naar 20,3% (2025). Privacy steeg in dezelfde periode van 34,1% naar 48,8% en juridische gevolgen van 35,1% naar 42,7% (CBS).

Weten niet waar te beginnen

47% van het mkb is het eens met "We weten niet goed hoe we gebruik kunnen maken van AI". 66% vindt wel dat AI kansen biedt om efficiënter te werken (Exact 2026).

Pilots zonder vervolg

Minder dan 20% van de eigenaren en directeuren meet het rendement van AI. 65% heeft het gebruik ad hoc of beperkt vastgelegd (Emerce, okt. 2026). Vakmedia beschrijven maatwerktrajecten van € 10.000 tot € 50.000 die "nooit verder komen dan een proof of concept" (De Zaak, mei 2026).

Aanleiding

Welke rol speelt personeelstekort?

Personeelstekort is de duidelijkste aanleiding. 64% van de bedrijven heeft er last van. In april 2026 is automatisering (robotisering en AI) voor 29,7% van de bedrijven de belangrijkste maatregel ertegen, tegen 24,7% een jaar eerder. Daarmee staat automatisering voor het eerst boven "werk aantrekkelijker maken" (CBS Conjunctuurenquête, juni 2026).

CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen bij de NOS: "Want als alle bedrijven dat doen, dan doen jouw concurrenten het ook." Over het kleinbedrijf: "Kleine bedrijven kiezen vaak noodgedwongen voor andere oplossingen." Die andere oplossing is vaak minder werk aannemen: 20,1% van het kleinbedrijf beperkt de productie tot wat de beschikbare mensen aankunnen.

Automatisering als belangrijkste maatregel tegen personeelstekort, per grootte
GrootteAutomatisering als hoofdmaatregelProductie beperken
Kleinbedrijf (5 tot 50)20,1%20,1%
Middenbedrijf (50 tot 250)28,1%15,5%
Grootbedrijf (250+)40,4%8,7%
Automatisering als belangrijkste maatregel, per sector (2026 tegen 2025)
Sector20262025
ICT44,1%28,5%
Zakelijke dienstverlening35,6%28,8%
Groothandel32,4%29,6%
Bouw31,1%25,2%
Industrie29,1%25,4%
Vervoer en opslag27,9%25,4%
Detailhandel27,0%19,0%
Horeca14,2%–

Hoe voelt het tekort op de werkvloer?

Gevolgen van personeelstekort volgens mkb'ers (Exact 2026)
Gevolg van het tekort (Exact 2026)Aandeel
Drukte of stress op de werkvloer56%
Nieuwe taakverdeling op de werkvloer29%
Stagnerende groei van de organisatie21%
Verhoogd ziekteverzuim19%
We kunnen niet voldoen aan de klantverwachting18%
Personeel vraagt hoger loon17%
Lagere kwaliteit van werk13%
We nemen geen nieuwe klanten meer aan11%

Bijna de helft van het mkb zoekt personeel, vooral in productie en bouw. In de installatiebranche noemt Techniek Nederland personeelstekort, naast netcongestie, de grootste rem op groei (aug. 2026).

Prioriteiten

Waarom automatiseren ze, en heeft AI prioriteit?

Ondernemers automatiseren om kosten te besparen (42%) en tijd te winnen (39%), daarna voor kwaliteit (31%) en betere analyses (18%). Opvallend is het verschil tussen twee stellingen in dezelfde enquête: automatisering heeft vaker prioriteit dan "investeren in AI". In de bouw is het gat het grootst.

Prioriteit voor automatisering tegenover AI, per sector (Exact 2026)
SectorAutomatisering heeft prioriteitInvesteren in AI heeft prioriteit
Heel het mkb57%41%
Accountancy68%61%
Zakelijke dienstverlening61%53%
Productie59%40%
Handel55%35%
Bouw52%27%
Horeca35%31%
Automatiseringsgraad per bedrijfsproces (Exact 2026)
ProcesVolledigGedeeltelijkNiet
Salarisadministratie44%46%11%
Boekhouding33%57%10%
ERP27%52%22%
Rapportage26%61%13%
CRM26%55%19%
HR23%57%20%
Projectmanagement22%55%23%

Geld dat blijft liggen

"Klanten op tijd laten betalen" is de grootste uitdaging in de financiële administratie. Gemiddeld wordt 15% van de facturen te laat betaald en 3% niet. 67% van het mkb loopt daardoor omzet mis, gemiddeld € 20.000 per jaar (Exact 2026).

Er is wel ruimte: 73% zegt budget voor automatisering te hebben. Slechts 6% vindt het eigen bedrijf voldoende geautomatiseerd (Exact 2025).

Per sector verschillen de bedrijfsdoelen. In de bouw staan medewerkers vinden en behouden (41%) en efficiënter werken (41%) bovenaan. In de productie is dat kosten verlagen (47%), in de handel omzet verhogen (56%). Over het hele mkb noemt maar 18% "bijblijven met nieuwe technologieën zoals AI" als doel.

Oriëntatie

Hoe oriënteren beslissers zich, en wie beslist?

Er is weinig harde Nederlandse data over het koopproces van AI-diensten in het mkb. Wel is duidelijk dat de beslissing bij de directie ligt, maar zonder centrale aanpak (Van Spaendonck, 2026). Budget en gebruik zitten vaak elders: 51% heeft geen apart AI-budget, het valt onder marketingsoftware. Bij marketingmanagers en CMO's wordt het AI-rendement in meer dan de helft van de gevallen bijgehouden, bij eigenaren en directeuren in minder dan 20% (Emerce, okt. 2026).

AI-chatbots worden de eerste stop. In oktober 2026 had ChatGPT in Nederland 52,6% van het chatbotverkeer, Gemini 30,8%, Perplexity 9,0%, Copilot 4,8% en Claude 2,8% (Statcounter, via Searchlab). Wereldwijd start 51% van de B2B-softwarekopers het onderzoek bij een AI-chatbot in plaats van bij Google (G2, maart 2026, tegen 29% in april 2025).

Statcounter, okt. 2026

ChatGPT 52,6% van het NL-chatbotverkeer

Gemini volgt met 30,8%. Wie in die antwoorden niet voorkomt, mist een groeiend deel van de oriëntatie.

G2, maart 2026

51% van de B2B-kopers begint bij een chatbot

Een jaar eerder was dat 29%. Er is geen apart Nederlands cijfer; voor Nederland beschrijft Clarity AI kwalitatief als 'de eerste stop'.

MarketOne, 2025

61% van het traject vóór het eerste contact

Wereldwijd gemeten (2024: 69%). Kopers maken hun shortlist grotendeels voordat ze een leverancier spreken.

Als toets bij een partner noemen vakmedia vooral peer-referenties: vraag welke andere mkb-klanten al uitgerold hebben, wat de uptake was en waar de partner zelf tegenaan liep (De Zaak, mei 2026). Prijsankers die de koper tegenkomt: Copilot in Microsoft 365 vanaf ongeveer € 25 per gebruiker per maand, ChatGPT, Claude en Gemini vanaf ongeveer € 20 per gebruiker per maand.

Beleid en vertrouwen

Hoe staat het met beleid, privacy en afhankelijkheid?

Het gebruik loopt voor op het beleid. Slechts 9% van het mkb heeft formeel beleid voor externe AI-toepassingen, tegen ongeveer een derde van het grootbedrijf. Tegelijk groeit de zorg over data en over afhankelijkheid van Amerikaanse aanbieders.

Beleid, privacy en afhankelijkheid in het mkb
BevindingCijferBron
Mkb met formeel beleid voor externe AI-toepassingen9%ABN AMRO Cybertrends 2026
Vindt het spannend om medewerkers met bedrijfsdata in AI te laten werken48%Exact 2026
Zorgen dat medewerkers vertrouwelijke informatie in ChatGPT of Claude invoerenbijna een derdeABN AMRO Cybertrends 2026
Deels of sterk afhankelijk van Amerikaanse cloud- en AI-aanbieders46% (zzp 35%, groot 60%)ABN AMRO Cybertrends 2026
Onderzoekt hoe die afhankelijkheid kleiner kan63%ABN AMRO Cybertrends 2026
Al deels overgestapt naar Europese oplossingen17% (grootbedrijf 12%)ABN AMRO Cybertrends 2026
Kent de Europese AI-verordening nietde helft; 7% is goed op de hoogteKVK, juni 2025 (n = 651)

AI-geletterdheid is al verplicht

De plicht tot AI-geletterdheid (artikel 4 van de AI-verordening) geldt sinds 2 februari 2025. De Digital Omnibus verzacht de formulering, maar schrapt de plicht niet. De eisen voor hoog-risicosystemen schuiven op naar 2 december 2027 (bijlage III) en 2 augustus 2028 (bijlage I). Hoe je dit in een organisatie regelt, staat in onze gids over AI-beleid.

De toezichthouder waarschuwt

De Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwde eind 2025 opnieuw voor de risico's van AI-chatbots op de werkvloer, na een eerdere waarschuwing in 2024 dat chatbotgebruik kan leiden tot datalekken. Het kabinet spreekt inmiddels van "digitale autonomie" als beleidsdoel.

Regelingen

Welke subsidies spelen in 2026 nog mee?

Per november 2026 zijn de belangrijkste loketten van dit jaar voor AI-projecten in het mkb gesloten. Subsidie is voor deze koper dus vooral iets om in 2027 op voor te bereiden, niet een reden om nu te beginnen.

Regelingen voor AI-projecten in 2026
RegelingStatus 2026Toelichting
MIT HaalbaarheidGesloten (7 april t/m 15 september)Regionaal uitgevoerd
MIT R&D, aparte AI-oproepGesloten (7 april t/m 26 mei)€ 3,55 miljoen beschikbaar, samenwerkingsprojecten
MIT R&D-samenwerkingsprojectenGesloten (vanaf 9 juni, sloot half september)Tot € 350.000 per project; bronnen noemen 15 of 17 september
SLIM (leren en ontwikkelen)Gesloten (laatste ronde t/m 7 september)Bruikbaar voor scholing, bijvoorbeeld AI-geletterdheid
WBSOOpen36% eerste schijf (starters 50%) tot € 391.020, daarna 16%; alleen voor echte technische ontwikkeling

Een veelgenoemd "miljoenenfonds AI naar het mkb" uit juni 2026 is een venturefonds dat investeert in startups die AI voor het mkb bouwen; het is geen subsidie voor mkb-kopers. Openstellingsdata voor 2027 zijn nog niet bekend.

Onze interpretatie

Wat wij eruit afleiden

Dit deel is onze interpretatie van de cijfers hierboven, op basis van ons werk met organisaties van 10 tot 250 mensen. Het is geen meting. Lees het als een onderbouwde mening.

1. De stap is van tool naar systeem

Bijna iedereen heeft iets met ChatGPT gedaan, bijna niemand heeft een systeem dat in de processen draait. De echte vraag van deze koper is niet "wat is AI?", maar "hoe krijg ik dit in mijn offertes, planning en opvolging zonder dat mijn team erbij moet gaan programmeren?".

2. Ervaring koop je in, je legt het niet uit

Met 73% gebrek aan ervaring en 39% "geen tijd, geen mensen" is uitleg alleen niet genoeg. Wat helpt is iemand die het ontwerpt, bouwt én blijft beheren, zodat de organisatie niet afhankelijk wordt van één enthousiaste medewerker.

3. Zekerheid weegt zwaarder dan prijs

Kosten zijn als drempel gedaald, privacy en juridische vragen zijn gestegen. Beslissers willen vooraf weten waar de data staat, wie wat mag, wat er gebeurt als ze stoppen en hoe het rendement gemeten wordt.

4. Twee kopers, twee gesprekken

Bij 10 tot 49 mensen beslist de directeur-eigenaar meestal alleen en is tijd de bottleneck. Bij 50 tot 249 maakt vaker een operationeel manager of IT-verantwoordelijke de shortlist en gaan de vragen over koppelingen met ERP en CRM, beheer, beveiliging en beleid. Dit volgt uit de structuur van de cijfers; het is niet direct gemeten.

5. Reken het rendement vooraf door

Omdat minder dan 20% van de directeuren het rendement meet, is een nulmeting in uren en euro's vaak de eerste echte stap. Begin bij een proces dat nu tijd kost en meetbaar is, zoals offertes, opvolging of facturatie.

6. Zichtbaar zijn in AI-antwoorden telt mee

Als steeds meer B2B-oriëntatie in een chatbot begint, wordt het belangrijk dat wat een leverancier belooft, terug te vinden is op zijn site en in zijn cases. Chatbots vergelijken beloftes met wat ze elders vinden. Lees daarover meer in onze gids over GEO-optimalisatie.

Methode

Methode en verantwoording

Wat dit is. Een deskresearch naar beslissers in Nederlandse organisaties van 10 tot 250 medewerkers, op basis van openbare bronnen: officiële statistiek (CBS, Eurostat), grote enquêtes (Exact MKB Barometer 2026 met n = 1.719, ABN AMRO Cybertrends 2026, KVK Omnibus met n = 651), vakmedia en overheidspublicaties. Peildatum: 12 november 2026.

Wat dit niet is. Geen eigen enquête en geen analyse van klantgegevens van NEXTRIQ. We hebben bewust geen eigen lead- of verkoopdata gebruikt.

Beperkingen. CBS en commerciële enquêtes gebruiken verschillende definities en grootteklassen (2+, 10+, 2 tot 250); we vermelden bij elk cijfer welke. Voor 2025 vonden we geen CBS-uitsplitsing naar 20 tot 49, 50 tot 99 en 100 tot 249, en geen combinatie van sector en grootte. Er is weinig Nederlandse data over de duur van het koopproces of over mislukte pilots; waar we internationale cijfers gebruiken, staat dat erbij. Cijfers die we niet in een primaire bron konden terugvinden, hebben we weggelaten, waaronder Nederlandse cijfers over koopduur die in samenvattingen rondgaan en een Eurostat-cijfer voor Nederland met een trendbreuk.

Onze rol. NEXTRIQ ontwerpt, bouwt en beheert AI- en automatiseringssystemen voor deze doelgroep. We hebben dus belang bij het onderwerp. Daarom staan feiten en interpretatie gescheiden, en heeft elk feit een bron.

Veelgestelde vragen

Vragen over de Nederlandse AI-koper

Hoeveel Nederlandse bedrijven van 10 tot 250 medewerkers gebruiken AI?

Volgens het CBS gebruikte in 2025 27% van de bedrijven met 10 tot 50 werkzame personen minstens één AI-technologie, tegen 11% in 2023. Bij bedrijven met 50 tot 250 werkzame personen was dat 45%, tegen 20% in 2023. Het mkb van 10 tot 249 samen kwam op 29,8%. Commerciële enquêtes die 'AI in enige vorm' meten, zoals de Exact MKB Barometer 2026, komen op 70% omdat daar ook losse ChatGPT-gebruikers meetellen.

Waarom liggen de cijfers van CBS en enquêtes zo ver uit elkaar?

Ze meten iets anders. Het CBS vraagt naar zeven concrete AI-technologieën die het bedrijf inzet, zoals text mining, spraakherkenning of beeldherkenning. Enquêtes van Exact en ABN AMRO vragen of het bedrijf AI 'in enige vorm' gebruikt, dus ook een medewerker die met ChatGPT een tekst schrijft. Beide cijfers kloppen; noem altijd welke definitie je gebruikt.

Wat houdt het mkb tegen om AI in te voeren?

Bij bedrijven die AI overwogen maar niet invoerden noemt 73% gebrek aan ervaring, 49% privacy en 42% onduidelijke juridische gevolgen (CBS, 2025). In de praktijk loopt automatisering vast op gebrek aan tijd of mensen (39%) en budget (34%) (Exact MKB Barometer 2026). Kosten zijn als drempel juist gedaald: bij microbedrijven van 31% in 2023 naar 20% in 2025.

Is personeelstekort de belangrijkste reden om te automatiseren?

Het is de sterkste aanleiding. 64% van de bedrijven heeft last van personeelstekort, en automatisering (inclusief AI) is in april 2026 voor 29,7% van de bedrijven de belangrijkste maatregel daartegen, voor het eerst op nummer één. In het middenbedrijf (50 tot 250) is dat 28,1%, in de bouw 31,1% (CBS, juni 2026). Als reden om te automatiseren noemen ondernemers zelf vooral kostenbesparing (42%) en tijdwinst (39%).

Hoeveel mkb-bedrijven hebben een AI-beleid?

Slechts 9% van het mkb heeft formeel beleid voor het gebruik van externe AI-toepassingen, tegen ongeveer een derde van het grootbedrijf (ABN AMRO Cybertrends 2026). Tegelijk maakt bijna een derde van het mkb zich zorgen dat medewerkers vertrouwelijke informatie invoeren in een chatbot, en vindt 48% het spannend om medewerkers met bedrijfsdata in AI te laten werken.

Zijn er in 2026 subsidies voor AI-projecten in het mkb?

De belangrijkste loketten van 2026 zijn per november gesloten: MIT Haalbaarheid (sloot 15 september), de aparte MIT R&D-oproep voor AI (26 mei) en SLIM (laatste ronde 7 september). De WBSO blijft open, met 36% in de eerste schijf (starters 50%), maar geldt alleen voor echte technische ontwikkeling. Voor standaardimplementatie van bestaande AI-tools is de WBSO meestal niet van toepassing; dat toetst RVO per geval.

Mag ik de cijfers van dit onderzoek gebruiken?

Ja. De cijfers komen uit openbare bronnen, die per bevinding en onderaan de pagina staan. Citeer bij voorkeur de oorspronkelijke bron (bijvoorbeeld CBS of de Exact MKB Barometer). Voor onze samenvatting en interpretatie vragen we een bronvermelding: NEXTRIQ, De Nederlandse AI-koper 2026, met een link naar deze pagina.

Meer eigen onderzoek: de AI-vindbaarheidsmonitor 2026, AI en werk: wat er écht gemeten is en het overzicht van al ons onderzoek. Officiële cijfers vind je ook bij het CBS.

Bronnen

  1. CBS, Bedrijven gebruiken AI vaakst voor marketing of verkoop (12-12-2025)
  2. CBS, Digitalisering en kenniseconomie 2025, hoofdstuk 3: ICT-gebruik bij bedrijven
  3. CBS, Gebruik van AI-technologie door Nederlandse microbedrijven: gebruik (maart 2026)
  4. CBS, Gebruik van AI-technologie door Nederlandse microbedrijven: redenen om geen AI te gebruiken
  5. CBS, Gebruik kunstmatige intelligentie door bedrijven neemt toe (AI-monitor 2024, feb. 2025)
  6. CBS, Bedrijven die AI gebruiken zijn vaak groter (nov. 2025)
  7. CBS, Bedrijven zetten meer in op automatisering door personeelstekort (3-6-2026)
  8. CBS (EN), Increasing use of AI by business
  9. Eurostat, Use of artificial intelligence in enterprises (Statistics Explained)
  10. Eurostat news, AI-gebruik in EU-bedrijven 2025 (11-12-2025)
  11. DutchNews, More companies use AI-based technologies, NL 6th in Europe (feb. 2025)
  12. Exact, MKB Barometer 2026 (PDF)
  13. Dutch IT Channel, Gebruik van AI onder Nederlandse mkb-ondernemers meer dan verdubbeld (7-8-2026)
  14. Trustoo, AI-toegang voor lokale ondernemers blijft achter (29-1-2026)
  15. MKB Servicedesk, Mkb zet sneller stap naar Europese cloud dan grootbedrijf (ABN AMRO Cybertrends 2026)
  16. Emerce, Mkb wendbaarder dan grootbedrijf bij digitale afhankelijkheid
  17. Emerce, Nederlands mkb ziet AI als productiemiddel, geen groeimotor (14-10-2026)
  18. MKB Servicedesk, Hoe ervaren mkb'ers de implementatie van AI? (23-3-2026)
  19. Dutch IT Channel, Zeven op de tien mkb'ers blijft steken in experimentele fase van AI (1-7-2026)
  20. Dutch IT Channel, KVK: ondernemers zetten digitalisering vooral praktisch in (14-10-2025)
  21. Dutch IT Channel, Toezichthouder waarschuwt voor risico's bij gebruik AI-chatbots op werkvloer (31-12-2025)
  22. Dutch IT Channel, AP: gebruik AI-chatbot kan leiden tot datalekken (7-8-2024)
  23. KVK, Ondernemers zetten nauwelijks stappen rond Europese AI-wetgeving
  24. Dutch IT Channel, Veel Nederlandse ondernemers zijn niet klaar voor invoering van Europese AI Act (18-9-2025)
  25. Orrick, EU AI Act Update: Digital Omnibus Finalizes 8 Compliance Changes (juli 2026)
  26. aiactblog.nl, Digital Omnibus: uitstel high-risk naar december 2027
  27. Officiële bekendmakingen, Kamerantwoorden ah-tk-20252026-1775 (digitale autonomie)
  28. Officiële bekendmakingen, Gartner-verkenning NDS Cloud
  29. De Zaak, AI voor het mkb: hoe begin je pragmatisch (12-5-2026)
  30. NOS, Bedrijven zetten meer in op automatisering (3-6-2026)
  31. Solar Magazine, Personeel grootste knelpunt voor groei installatiebranche (3-8-2026)
  32. Solar Magazine, Installateurs en AI: supervisie noodzaak (11-5-2026)
  33. Searchlab, AI-zoekgedrag Nederland: statistieken 2026 (o.a. Statcounter, G2)
  34. Clarity, The New B2B Buyer Journey: Netherlands Edition
  35. MarketOne, B2B Buyer Study 2025
  36. Radboud Universiteit, Van koudwatervrees naar kansen: hoe mkb'ers AI verantwoord kunnen inzetten
  37. RVO, WBSO-voordeel berekenen
  38. Taxence, WBSO wordt aangepast na evaluatie, tarieven blijven gelijk
  39. Ondernemersplein, MKB-innovatiestimulering Regio en Topsectoren (MIT)
  40. Provincie Gelderland, Toetsingskader MIT 2026 (PDF)
  41. Staatscourant 2026-12326 (MIT R&D-samenwerkingsprojecten)
  42. Moore DRV, De SLIM-subsidie: wanneer en hoe vraag je die aan

Van losse tool naar een systeem dat draait.

Wil je weten waar in jouw organisatie automatisering het meeste tijd oplevert, en wat dat kost en oplevert? In een strategiegesprek kijken we naar je processen, systemen en mensen, en krijg je een concreet beeld van de eerste stap.

Verder lezen

Gerelateerd

Gratis & vrijblijvend
Zie je score in Google én AI
Zie je score in Google én AI: Start